{"id":3554,"date":"2022-07-05T06:06:37","date_gmt":"2022-07-05T06:06:37","guid":{"rendered":"https:\/\/zspilica.pl\/?page_id=3554"},"modified":"2022-07-27T08:31:45","modified_gmt":"2022-07-27T08:31:45","slug":"patron","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/zspilica.pl\/index.php\/patron\/","title":{"rendered":"Patron"},"content":{"rendered":"

\"\"Najs\u0142ynniejsza Piliczanka. Jedyna Polka, kt\u00f3ra by\u0142a kr\u00f3low\u0105 Polski. Wed\u0142ug profesora H. Samsonowicza, najbardziej fascynuj\u0105ca kobieta swoich czas\u00f3w. Jej \u017cycie mog\u0142oby pos\u0142u\u017cy\u0107 za scenariusz sensacyjnego filmu. By\u0142a najbogatsz\u0105 w Polsce pann\u0105, o kt\u00f3r\u0105 walczyli i zabijali si\u0119 (dos\u0142ownie) rycerze. Sta\u0142a si\u0119 trzeci\u0105 \u017con\u0105 Jagie\u0142\u0142y, jedyn\u0105, z kt\u00f3r\u0105 o\u017ceni\u0142 si\u0119 z mi\u0142o\u015bci. Niezwykle trudno jest dzisiaj po sze\u015bciu wiekach napisa\u0107 obiektywnie o tej postaci. Wszelkie dotycz\u0105ce El\u017cbiety \u017ar\u00f3d\u0142owe przekazy by\u0142y pisane przez osoby jej niech\u0119tne lub wr\u0119cz wrogie, kt\u00f3rych celem by\u0142o zdyskredytowanie kr\u00f3lowej w oczach wsp\u00f3\u0142czesnych i potomnych. Okre\u015blano j\u0105 jako \u201estar\u0105 i wysch\u0142\u0105\u201d, jako \u201emacior\u0119 po\u0142ogami wycie\u0144czon\u0105\u201d, jako czarownic\u0119, kt\u00f3ra \u201eczarowniczym rzemios\u0142em zmami\u0142a W\u0142adys\u0142awa\u201d. Przyczyn tej niech\u0119ci by\u0142o kilka. Pierwsz\u0105 by\u0142 niew\u0105tpliwy mezalians, jaki pope\u0142ni\u0142 Jagie\u0142\u0142o. Wszak kr\u00f3lowi nie wypada\u0142o si\u0119 \u017ceni\u0107 ze swoj\u0105 poddan\u0105, nie wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 w dodatku z ksi\u0105\u017c\u0119cego rodu. Drug\u0105 by\u0142 fakt, i\u017c trudno by\u0142o si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce El\u017cbieta da kr\u00f3lowi upragnionego dziedzica. W chwili \u015blubu wed\u0142ug jednych danych mia\u0142a 37 lat, wed\u0142ug innych \u2013 45. Trzeci\u0105 by\u0142o \u201epokrewie\u0144stwo\u201d \u0142\u0105cz\u0105ce El\u017cbiet\u0119 i Jagie\u0142\u0142\u0119. Matka El\u017cbiety \u2013 Jadwiga z Pilczy, by\u0142a jednocze\u015bnie matk\u0105 chrzestn\u0105 W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i – wed\u0142ug \u00f3wczesnego prawa kanonicznego – ma\u0142\u017conkowie byli rodze\u0144stwem. Co prawda, Jagie\u0142\u0142o uzyska\u0142 papiesk\u0105 dyspens\u0119, jednak przeciwnicy jego ma\u0142\u017ce\u0144stwa uwa\u017cali je za \u201ekazirodcze\u201d. Poza tym, wyniesienie El\u017cbiety na tron oznacza\u0142o niew\u0105tpliw\u0105 nobilitacj\u0119 dla rodu Topor\u00f3w, z kt\u00f3rego si\u0119 wywodzi\u0142a i mog\u0142o by\u0107 przedmiotem zazdro\u015bci ze strony innych rod\u00f3w mo\u017cnow\u0142adczych.
\nZ powy\u017cszych powod\u00f3w, opinie wsp\u00f3\u0142czesnych o El\u017cbiecie z Pilczy musia\u0142y by\u0107 krzywdz\u0105ce, czy wr\u0119cz fa\u0142szywe. Dlatego, opisuj\u0105c t\u0119 posta\u0107, musimy opiera\u0107 si\u0119 nie na opiniach, lecz na faktach. Zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym, jak\u0105 by\u0142a matk\u0105, jak\u0105 \u017con\u0105 dla W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, jaki by\u0142 jej wp\u0142yw na post\u0119powanie i polityk\u0119 kr\u00f3la, co dobrego zrobi\u0142a dla Pilicy.
\nEl\u017cbieta wywodzi\u0142a si\u0119 z jednego z najznakomitszych polskich rod\u00f3w, zwanego od swojego herbu Top\u00f3r \u2013 Toporczykami. Jej ojciec, Otton z Pilczy zwany Wielkim, by\u0142 jednym z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Kazimierza Wielkiego. Kr\u00f3l obdarza\u0142 go wieloma zaszczytnymi, ale i odpowiedzialnymi funkcjami, by\u0142 m.in. starost\u0105 ruskim, generalnym starosta wielkopolskim, wojewod\u0105 sandomierskim. Za wiern\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 Kazimierz Wielki ofiarowa\u0142 mu dobra \u0142a\u0144cuckie.
\nMatka El\u017cbiety \u2013 Jadwiga, c\u00f3rka Jana z Melsztyna, kasztelana krakowskiego i siostra s\u0142ynnego Spytka z Melsztyna, by\u0142a matk\u0105 chrzestn\u0105 W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y.<\/p>\n

El\u017cbieta urodzi\u0142a si\u0119 w 1372 lub 1373r (wg innych danych w 1380). By\u0142a owocem drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Ottona (pierwsza \u017cona El\u017cbieta zmar\u0142a bezpotomnie przed 1372 r.), jedynaczk\u0105, dziedziczk\u0105 ogromnego maj\u0105tku, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142y dobra pilickie i \u0142a\u0144cuckie. Wychowywa\u0142a si\u0119 najprawdopodobniej na zamkach w Smoleniu ko\u0142o Pilicy i w \u0141a\u0144cucie. Sta\u0142a si\u0119 najbogatsz\u0105 pann\u0105 w Polsce, o kt\u00f3r\u0105 zacz\u0119li zabiega\u0107 rycerze z Polski i Moraw.
\nPo osi\u0105gni\u0119ciu lat wieku odpowietniego do ma\u0142\u017ce\u0144stwa zosta\u0142a porwana przez rycerza Wyszla (Wi\u015bla) Czambora, pochodz\u0105cego z Moraw. Wyszel wywi\u00f3z\u0142 brank\u0119 na Morawy i najprawdopodobniej po\u015blubi\u0142. Wkr\u00f3tce po tym nast\u0105pi\u0142o kolejne dramatyczne wydarzenie. Ja\u0144czyk Ja\u0144czykowicz Hi\u0144czy\u0144ski herbu Odrow\u0105\u017c ponownie uprowadzi\u0142 bogat\u0105 dziedziczk\u0119 i r\u00f3wnie\u017c wzi\u0105\u0142 z ni\u0105 \u015blub. Czambor protestowa\u0142 i kwestionowa\u0142 legalno\u015b\u0107 drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa, jednak zosta\u0142 zamordowany w Krakowie przez swojego konkurenta. Morderstwo usz\u0142o Hi\u0144czy\u0144skiemu na sucho, gdy\u017c cieszy\u0142 si\u0119 poparciem Jagie\u0142\u0142y, za\u015b Czambor splami\u0142 si\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z Zakonem Krzy\u017cackim. Drugi zwi\u0105zek El\u017cbiety nie trwa\u0142 zbyt d\u0142ugo – Ja\u0144czyk wkr\u00f3tce zmar\u0142 i wuj El\u017cbiety, Spytko z Melsztyna herbu Leliwa, wbrew jej woli wyda\u0142 j\u0105 za swego krewnego Wincentego Grafowskiego, kasztelana nakielskiego i starost\u0119 generalnego Wielkopolski, wywodz\u0105cego si\u0119 tak\u017ce z Leliwit\u00f3w. Granowski by\u0142 cz\u0142owiekiem niezbyt zamo\u017cnym, rozrzutnym, lubi\u0142 si\u0119 procesowa\u0107 (nawet z samym kr\u00f3lem), ale pe\u0142ni\u0142 odpowiedzialne funkcje polityczne. Uczestniczy\u0142 w misjach dyplomatycznych oraz bra\u0142 czynny udzia\u0142 w bitwie z Krzy\u017cakami pod Grunwaldem, wystawiaj\u0105c w\u0142asn\u0105 chor\u0105giew rycerzy. Po bitwie grunwaldzkiej Granowski zosta\u0142 mianowany dow\u00f3dc\u0105 zdobytego Torunia i wkr\u00f3tce potem otruty (1410 r.). El\u017cbieta po raz trzeci zosta\u0142a wdow\u0105.
\nO kilku nast\u0119pnych latach \u017cycia przysz\u0142ej kr\u00f3lowej praktycznie nic nie wiemy. Mo\u017cemy przypuszcza\u0107, \u017ce w tym czasie zaprzyja\u017ani\u0142a si\u0119, b\u0105d\u017a pog\u0142\u0119bi\u0142a przyja\u017a\u0144 z siostr\u0105 kr\u00f3la, ksi\u0119\u017cn\u0105 mazowieck\u0105<\/p>\n

Aleksandr\u0105. Jako jedna z najbogatszych kobiet w Polsce, przedstawicielka pot\u0119\u017cnego rodu i kanoniczna siostra kr\u00f3la, mia\u0142a zapewne cz\u0119sty kontakt z \u00f3wczesn\u0105 elit\u0105 kr\u00f3lestwa, w tym z samym Jagie\u0142\u0142\u0105. Kolejne wiadomo\u015bci o \u017cyciu El\u017cbiety dotycz\u0105 ju\u017c jej zwi\u0105zku z kr\u00f3lem. Pocz\u0105tki ich romansu nie s\u0105 znane. Wiadomo, \u017ce w rok po \u015bmierci Anny Cyllejskiej, drugiej \u017cony Jagie\u0142\u0142y, w styczniu 1417 roku El\u017cbieta wraz z ksi\u0119\u017cn\u0105 Aleksandr\u0105 Mazowieck\u0105 odwiedzi\u0142a kr\u00f3la w Lubomli nad Bugiem. By\u0107 mo\u017ce nie by\u0142o to ich pierwsze spotkanie w tym czasie. W ka\u017cdym razie kr\u00f3l ujawni\u0142 swoje gwa\u0142towne uczucie do kasztelanowej, czego \u015bwiadectwem by\u0142y bogate podarunki wr\u0119czone El\u017cbiecie przy po\u017cegnaniu. W trakcie tego spotkania om\u00f3wiono prawdopodobnie wst\u0119pnie spraw\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Nied\u0142ugo potem W\u0142adys\u0142aw odwiedzi\u0142 El\u017cbiet\u0119 w jej zamku w \u0141a\u0144cucie, gdzie przebywa\u0142 dwa dni. Trzecie znane spotkanie mia\u0142o miejsce 1 maja 1417 r. w Sanoku, a ju\u017c nast\u0119pnego dnia w tamtejszym ko\u015bciele parafialnym kr\u00f3l po\u015blubi\u0142 El\u017cbiet\u0119. \u015alubu udzieli\u0142 arcybiskup lwowski Jan Miko\u0142aj z Rzeszowa. Po\u015bpiech, z jakim kr\u00f3l d\u0105\u017cy\u0142 do \u015blubu, jak i wyb\u00f3r miejsca z dala od Krakowa, wynika\u0142y zapewne z tego, i\u017c monarcha spodziewa\u0142 si\u0119 protest\u00f3w swoich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w i mo\u017cnow\u0142adztwa. I rzeczywi\u015bcie, \u015blub a nast\u0119pnie koronacja kr\u00f3lowej (19 listopada 1417 r.) wywo\u0142a\u0142y prawdziw\u0105 burz\u0119. Przeciwny zwi\u0105zkowi by\u0142 stryjeczny brat, ksi\u0105\u017c\u0119 Witold, podkanclerzy Zbigniew Ole\u015bnicki, a rycerstwo wielkopolskie pod przewodem S\u0119dziwoja Ostroroga nie chcia\u0142o uzna\u0107 El\u017cbiety za kr\u00f3low\u0105. Kr\u00f3l, aby doprowadzi\u0107 do koronacji \u017cony, musia\u0142 zagrozi\u0107 abdykacj\u0105 i powrotem na Litw\u0119. Determinacji W\u0142adys\u0142awa nie da si\u0119 inaczej wyt\u0142umaczy\u0107, jak tylko wielk\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do wybranki.<\/p>\n

Wszystko przemawia za tym, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo Jagie\u0142\u0142y z El\u017cbiet\u0105 by\u0142o szcz\u0119\u015bliwe. El\u017cbieta by\u0142a dojrza\u0142\u0105, do\u015bwiadczon\u0105 kobiet\u0105, w kt\u00f3rej kr\u00f3l m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 oparcie. \u015awiadczy o tym fakt, \u017ce w\u0142adca, ustawicznie podr\u00f3\u017cuj\u0105c po Polsce i Litwie, niemal zawsze zabiera\u0142 z sob\u0105 ma\u0142\u017conk\u0119, chcia\u0142 j\u0105 mie\u0107 ca\u0142y czas przy sobie. Poprzednie \u017cony z rzadka tylko towarzyszy\u0142y kr\u00f3lowi. Poza tym El\u017cbieta by\u0142a jedyn\u0105 \u017con\u0105 Jagie\u0142\u0142y, kt\u00f3ra nigdy nie zosta\u0142a oskar\u017cona o niewierno\u015b\u0107.
\nWydaje si\u0119, \u017ce kr\u00f3lowa mia\u0142a wp\u0142yw na decyzje polityczne monarchy. Podstawowym \u00f3wczesnym problemem by\u0142y oczywi\u015bcie stale napi\u0119te stosunki z Zakonem Krzy\u017cackim. El\u017cbieta, podobnie jak pierwsza \u017cona Jagie\u0142\u0142y – Jadwiga, by\u0142a zdecydowan\u0105 or\u0119downiczk\u0105 pokoju z Krzy\u017cakami. Bezpo\u015brednio po \u015blubie w\u0142adca pod wp\u0142ywem \u017cony zakaza\u0142 drobnych granicznych zaczepek
\nz Krzy\u017cakami. P\u00f3\u017aniej El\u017cbieta przyczyni\u0142a si\u0119 do zorganizowania nieudanego zjazdu z w\u0142adzami Zakonu w Wielonie i sama w nim uczestniczy\u0142a. Tu\u017c przed zjazdem uczestniczy\u0142a w spotkaniu Jagie\u0142\u0142y z Witoldem w celu uzgodnienia wsp\u00f3lnego polsko \u2013 litewskiego stanowiska. Wszystko to \u015bwiadczy o pewnym wyrobieniu politycznym kr\u00f3lowej, jak r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce kr\u00f3l liczy\u0142 si\u0119 z jej zdaniem. Monarcha za namow\u0105 \u017cony zakupi\u0142 r\u00f3wnie\u017c dla Akademii Krakowskiej dwa nowe budynki. El\u017cbieta by\u0142a troskliw\u0105 matka i macoch\u0105. Z ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Wincentym Granowskim mia\u0142a czworo dzieci – syn\u00f3w Jana i Ottona oraz c\u00f3rki Jadwig\u0119 i El\u017cbiet\u0119 (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a wspominaj\u0105 o trzeciej c\u00f3rce \u2013 Ofce), opr\u00f3cz nich El\u017cbieta wychowywa\u0142a tak\u017ce trzech pasierb\u00f3w z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa Wincentego. Dba\u0142a o dzieci troskliwie i w czasach p\u00f3\u017aniejszych, b\u0119d\u0105c \u017con\u0105 Jagie\u0142\u0142y, pr\u00f3bowa\u0142a zapewni\u0107 im lepsz\u0105 pozycj\u0119. Najstarszy syn Otto nie doczeka\u0142 prawdopodobne koronacji matki. Dla m\u0142odszego Jana niemal za\u0142atwi\u0142a tytu\u0142 komesa (hrabiego) i oparte na feudalnej zale\u017cno\u015bci hrabstwo wok\u00f3\u0142 \u0141a\u0144cuta. Ostatecznie nie dopu\u015bci\u0142 do tego kanclerz Wojciech Jastrz\u0119biec, odmawiaj\u0105c przy\u0142o\u017cenia piecz\u0119ci pod gotowym dokumentem. C\u00f3rk\u0119 El\u017cbiet\u0119 wyda\u0142a za jednego z Piast\u00f3w \u015bl\u0105skich, Boles\u0142awa ksi\u0119cia Niemodli\u0144skiego. \u0179r\u00f3d\u0142a nie podaj\u0105 informacji o jakichkolwiek zatargach z El\u017cbiety pasierbami. Kr\u00f3lowa mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c bardzo dobry kontakt z Jadwig\u0105 c\u00f3rk\u0105 Jagie\u0142\u0142y i nast\u0119pczyni\u0105 tronu. Dziesi\u0119cioletnia kr\u00f3lewna spotka\u0142a si\u0119 z macoch\u0105 po raz pierwszy w Nowym S\u0105czu podczas podr\u00f3\u017cy kr\u00f3lewskiej pary z Sanoka do Krakowa. Od tamtej pory Jadwiga i El\u017cbieta cz\u0119sto przebywa\u0142y razem. By\u0107 mo\u017ce, zaniedbywana przez Jagie\u0142\u0142\u0119 kr\u00f3lewna, znalaz\u0142a w swojej macosze prawdziw\u0105 matk\u0119. W ka\u017cdym razie, gdyby by\u0142y mi\u0119dzy nimi jakiekolwiek zadra\u017cnienia, niech\u0119tni kr\u00f3lowej kronikarze nie omieszkaliby o nich napisa\u0107.
\nEl\u017cbieta wiele zrobi\u0142a dla rozwoju rodzinnej Pilicy:<\/p>\n